март 2, 2026

Недела на борба против ракот

Традиционално и оваа година во периодот од 1 до 8 март, Црвен крст на Република Северна Македонија – Општинска организација Чаир ја одбележува Неделата на борба против рак со цел подигнување на свеста за важноста од превенцијата, раното откривање и навременото лекување на малигните заболувања.

Превенцијата е најисплатливиот и најмоќен чекор во борбата против ракот

🔸 Рак на грлото на матката

Ракот на грлото на матката претставува малигно заболување на цервиксот (грлото на матката).
Причина/ризик фактор: главна причина е инфекцијата со ХПВ (хуман папилома вирус).
Симптоми: вагинално крварење (особено по однос), болка во карлица, но во рана фаза најчесто нема симптоми.
Превенција: редовен ПАП тест, ХПВ вакцинација, гинеколошки прегледи. ПАП тестот може да открие абнормални клетки пред да преминат во рак.

🔸 Рак на простата

Ракот на простата е малигно заболување кое се развива во простатната жлезда кај мажите.
Причини/ризик фактори: возраст (над 50 години), генетска предиспозиција, фамилијарна историја, начин на исхрана.
Симптоми: често мокрење, слаб млаз на урина, болка или печење при мокрење, но во рана фаза може да нема симптоми.
Превенција: редовни уролошки прегледи по 50-та година (или порано кај ризични лица), ПСА тестирање и здрав начин на живот.

🔸 Рак на дебело црево

Ракот на дебелото црево е малигно заболување кое може да се јави и кај жени и кај мажи.
Причини/ризик фактори: возраст над 50 години, фамилијарна историја, исхрана богата со преработено месо и масти, физичка неактивност.
Симптоми: крвава столица, промени во навиките на празнење (запек или пролив), болки и надуеност во стомакот, слабеење и замор. Во рана фаза често нема симптоми.
Превенција: редовен скрининг (тест на окултно крварење, колоноскопија), здрава исхрана богата со растителни влакна и редовна физичка активност.

🔸 Рак на дојка

Ракот на дојка претставува малигно заболување кое се развива од клетките на дојката. Најчесто се јавува кај жени, но може да се појави и кај мажи.
Причини/ризик фактори: возраст, генетска предиспозиција (BRCA мутации), фамилијарна историја, хормонални фактори, дебелина, физичка неактивност.
Симптоми: грутка во дојката, промени на кожата (вдлабнување, црвенило), исцедок од брадавицата, промена во големина или форма на дојката.
Превенција: редовен самопреглед еднаш месечно, мамографија по препорака (најчесто по 40-та година), здрава исхрана, физичка активност и одржување нормална телесна тежина.

🔸 Рак на бели дробови

Ракот на бели дробови е малигно заболување кое започнува во белодробното ткиво.
Причини/ризик фактори: пушење (најчест фактор), пасивно пушење, загаден воздух, изложеност на штетни хемикалии, генетска предиспозиција.
Симптоми: долготрајна кашлица, искашлување крв, болка во градите, отежнато дишење, губење на телесна тежина и замор. Во рана фаза може да нема симптоми.
Превенција: престанок со пушење, избегнување на чад од цигари, редовни контроли кај лица со висок ризик, здрав начин на живот.

🔸 Меланом (рак на кожа)

Меланомот е најагресивната форма на рак на кожа, која настанува од пигментните клетки (меланоцити).
Причини/ризик фактори: прекумерна изложеност на УВ зрачење (сонце и солариум), светол тен, чести изгореници од сонце, фамилијарна историја.
Симптоми: промена на постоечка бемка (големина, боја, форма), појава на нова асиметрична лезија со неправилни рабови, крварење или чешање.
Превенција: користење заштита од сонце (SPF), избегнување солариум, самопреглед на кожата (правило ABCDE), дерматолошки прегледи.

🔸 Рак на панкреас

Ракот на панкреас е малигно заболување кое започнува во ткивото на панкреасот и често се открива во подоцнежна фаза.
Причини/ризик фактори: пушење, хроничен панкреатит, дијабетес, дебелина, фамилијарна историја.
Симптоми: болка во горниот дел од стомакот што се шири кон грбот, жолтица, губење на апетит, слабеење, замор.
Превенција: здрав начин на живот, престанок со пушење, одржување нормална телесна тежина и редовни лекарски контроли кај ризични лица.

🔸 Рак на желудник

Ракот на желудник претставува малигно заболување на желудочната слузница.
Причини/ризик фактори: инфекција со Helicobacter pylori, пушење, солена и преработена храна, фамилијарна историја.
Симптоми: болка или печење во стомакот, губење апетит, гадење, повраќање, слабеење. Во рана фаза симптомите може да бидат благи или отсутни.
Превенција: здрава исхрана богата со овошје и зеленчук, намален внес на сол и преработена храна, третман на H. pylori инфекција, избегнување пушење.